Muzyka na eventach, a prawa autorskie

Dźwięki, akordy, nuty, klucze, pauzy, w końcu utwory. Nad ich stworzeniem pracuje jedna, dwie, trzy lub nawet kilkaset osób. Dzięki technice możemy je transmitować i zwielokrotniać. Jak zatem korzystać z muzyki na eventach nie naruszając przy tym praw jej twórców?

Co to jest ZAiKS i dlaczego wielu artystów do niego należy? Czy STOART jest tym samym co ZAiKS? Czy zawsze za wykorzystanie utworów musimy płacić?

Zapewne zwróciliście uwagę na fakt, że muzyka jest z nami na każdym evencie. Kiedy rozpoczyna się mecz, grają hymn. W kulminacyjnym momencie gali wręczenia nagród pojawiają się fanfary. Gdy chcemy poprzez doświadczenie zabrać kogoś w specyficzne miejsce, włączamy kojarzącą nam się z tym miejscem muzykę. Przed rozpoczęciem koncertu zawsze jest suport, a przed rozpoczęciem każdego eventu pojawia się muzyka, którą słyszymy w tle.

Dlaczego muzyka zawsze nam towarzyszy?

Nie bez groteski jest tutaj powiedzenie, że „muzyka łagodzi obyczaje”. Być może dlatego zarówno na prywatnych spotkaniach, jak i na dużych imprezach organizatorzy dbają, aby w tle nie było ciszy. Muzyka oprócz tego, że łączy ludzi, pozwala nam ukryć te wszystkie dziwne dźwięki, które pojawiają się na backstage.

No dobrze, tylko czy my możemy korzystać z cudzych utworów?

Często przy małych imprezach nikt nie skupia się nad takimi zagadnieniami, jak prawo autorskie czy wykorzystanie utworu. Jednak nie powinniśmy o tym zapominać, nawet na najmniejszej imprezie. W końcu korzystamy z cudzej twórczości.

Zapewne wielu z was słyszało o Stowarzyszeniu Autorów ZAiKS (Związek Autorów i Kompozytorów Scenicznych), które zostało założone w 1918 roku. Powstało z inicjatywy twórców, którzy chcieli wspólnie chronić swoje interesy. Już wtedy, a tym bardziej teraz, przy szybkim tempie rozwoju techniki, artyści nie byli i nie są w stanie nadążyć za kontrolowaniem rozpowszechniania ich dzieła. Dlatego też praca stowarzyszenia jest niezwykle potrzebna i należy do dość trudnych wyzwań.

Za używanie utworu powinniśmy bowiem zapłacić tantiemy na rzecz twórcy.

Z technicznego punktu widzenia, osobiste przekazanie wynagrodzenia byłoby mocno utrudnione lub nawet niemożliwe. Z pomocą przychodzi nam stowarzyszenie ZAiKS, do którego wpłacamy określoną kwotę i już 😊. My spokojnie z utworów korzystamy, a artyści otrzymują wynagrodzenie za swoje dzieło.  Należy pamiętać, że ZAiKS jest jedyną organizacją w Polsce pobierającą tantiemy autorskie za publiczne wykorzystanie utworów.

Poniżej przedstawię kilka wskazówek, o których powinniśmy pamiętać przy wykorzystywaniu utworów na eventach.
1. Po pierwsze musimy odróżnić wykonanie utworu od jego odtwarzania.

Za wykonanie utworu uznajemy publiczne wykonanie utworu na żywo m.in. przez artystę wykonawcę, zespół lub wokalistę, instrumentalistę, orkiestrę. Odtwarzanie zaś to udostępnienie utworu przy pomocy nośników dźwięku lub dźwięku i obrazu.

Jeśli chcemy, aby doszło do publicznego wykonania utworu rozpoczynamy od wyboru charakteru imprezy czy jest to impreza podczas, której odbędzie się występ estradowy czy jest to niebiletowana impreza okazjonalna.

2. Po drugie w przypadku estradowego wykonania stawki ustalane są indywidualnie dla każdego eventu.

Najlepiej udać się do terenowego oddziału ZAiKS z zapytaniem, jak wysokie koszty poniesiemy przy wykorzystaniu wskazanych praw autorskich.

Dla niebiletowanego wydarzenia okazjonalnego, tj. m.in.  imprez rekreacyjno–sportowych opłata do ZAiKS wynosi 10% wynagrodzeń wszystkich osób wykonujących utwory, jednak nie mniej niż wskazane przez ZAiKS kwoty.  W tym wydarzeń plenerowych, festynów, świąt gminnych, imprez zamkniętych typu bankiet, imprez okolicznościowych, promocyjnych, firmowych.  Jeśli jednak wykonawca nie otrzymuje wynagrodzenia za wykonanie utworu, to stawiki ustalane są następująco: impreza do 100 osób – koszt 110 zł., od 101 do 200 osób 176 zł, i proporcjonalne do 500 osób. Powyżej 500 osób rozliczenia wyglądają następująco: 374 zł plus 55 zł za każde rozpoczęte 50 osób.

3. Po trzecie dla publicznego odtwarzania utworów również istnieje szczegółowy cennik korzystania z utworów.

W tym zakresie będzie interesowało nas odtwarzanie ich podczas takich samych przykładowych imprez, jakie rozważaliśmy powyżej. Następnie zgodnie z typem imprezy wybieramy konkretną grupę np. imprezy zamknięte typu bankiety, imprezy okolicznościowe, promocyjne, firmowe itp. W tym zakresie stawki pobierane są ryczałtowo za jeden dzień lub jedną imprezę.

Istotnym krokiem jest ustalenie ilości osób na naszym evencie i tak np. za wskazaną powyżej grupę uczestników w publicznym odtwarzaniu, do 100 osób zapłacimy 72,65 zł a powyżej 100 (stawka za 100 uczestników plus za każde następne rozpoczęte 100) 72,65 zł plus 45,41 zł za każe kolejne rozpoczęte 100 osób.  Co ważne, istnieją podwyższenia i obniżenia stawek, szczególnie przy wydarzeniach sportowych.

4. Następnym, czwartym zadaniem jest upewnienie się, z jakiego rodzaju praw korzystamy.

Bowiem może się okazać, że musimy ponieść koszt nie tylko opłaty w ZAiKSie, ale także wynikającej z korzystania z praw pokrewnych, czyli praw artystów wykonawców, producentów fonogramów i wideogramów, nadawców. W takim wypadku korzystamy z praw pokrewnych, za których opłatę wnosimy do STOARTu.

5. Po piąte, pamiętajcie, że wykonywanie utworów przez twórców nie zwalnia z opłaty tantiem na rzecz ZAiKS.

Wynika to z ustawy o prawach autorskich, która reguluje dwa odrębne od siebie prawa autorów. Jedno z nich to otrzymywanie wynagrodzenia za wykonanie utworu, a drugie to tantiemy dla autorów za stworzenie utworu. Jeżeli prawa zostały powierzone ZAiKSowi, to utwory przypisane są do poszczególnych członków zespołu, a nie do zespołu jako całości. Zatem w taki sam sposób są one wypłacane dla każdej osoby, a nie dla zespołu.

Czy zatem zawsze musimy płacić za publiczne wykonanie utworów?

Otóż nie, są trzy sytuacje, w których tantiemy nie są pobierane. Kiedy organizujemy ceremonie religijną, imprezę szkolną lub akademicką oraz oficjalną uroczystość państwową. Ponadto, aby uzyskać zwolnienie z opłat, w przypadku wspomnianych wydarzeń, dodatkowo łącznie trzeba spełnić jeszcze kilka przesłanek. Po pierwsze organizator nie może otrzymać korzyści finansowych z wydarzenia. Następnie wykonywane utwory muszą być wcześniej rozpowszechnione. Kolejno artyści wykonujący utwory podczas wydarzenia nie mogą pobierać za nie wynagrodzenia. Na koniec warto wiedzieć, że wydarzenie nie może być imprezą promocyjną, wyborczą lub reklamową. Istnieje jednak możliwość złożenia wniosku o obniżenie płaconych tantiem np. przy organizowaniu imprezy charytatywnej. Jednak ocena charakteru wydarzenia i opłaty licencyjnej zależy od terenowego oddziału ZAiKS.

Okazuje się zatem, że ta przyjemna, porywająca wszystkich do tańca, tworząca ekspresję, dramaturgię lub spokój i wytchnienie muzyka, nie jest już tak przyjemna dla samych organizatorów, troszczących się o jej wykorzystanie zgodnie z prawem. Opłaty, które poniesiemy za wykorzystanie utworów nie są jednak dramatycznie wysokie, a tak samo konieczne, jak opłata za wynajem sprzętu czy pomieszczenia, dlatego pamiętajcie żeby umieścić je w harmonogramie finansowym eventu. Pamiętajcie o nich, bowiem zgodnie z ustawą o prawie autorskim każdy „utwór” jest objęty ochroną od  momentu jego powstania (a nawet przed jego ukończeniem), a artyści, których twórczość wspiera naszą działalność zasługują na docenienie i wynagrodzenie swojej pracy.

_______________________________________________________

Agnieszka Bernecka – obecnie Dyrektor Strategiczna w Pracodawcach Ziemi Lubelskiej, a dodatkowo event manager i specjalistka od rzeczy niemożliwych. Prywatnie idealistka i zołza, zawodowo opanowana perfekcjonistka.